Die bitteren Tränen der Petra von Kant
"Τα πικρά δάκρυα της Πέτρα Φον Καντ" (1972).
Σημειώσεις πάνω στο φιλμ του Fassbinder.
Γιατί εγκαταλείπει στο τέλος η Μαρλέν την Πέτρα Φον Καντ;
Η Πέτρα χαρίζει ελευθερία και ισοτιμία στην Μαρλέν, ζητάει συγχώρεση, με τους όρους και τις απόψεις που έχει για τη ζωή η ίδια. Βάζει ένα δίσκο στο πικάπ και λέει «μίλησε μου για εσένα» στη Μαρλέν, όπως είχε κάνει και με την Κάριν.
Η Μαρλέν αυτό δεν μπορεί να το δεχτεί. Η αποχώρηση της αποτελεί πολιτική πράξη. Πραγματική ελευθερία για αυτήν, υπάρχει μόνο με τους δικούς της όρους, και όχι με τους όρους της Πέτρα. Θα μπορούσε να συνεχίσει το δικό της ρόλο, όχι όμως να πάρει τη θέση της Κάριν, να γίνει υποκατάστατο, να μην αναγνωριστεί πως η υποτακτικότητα ήταν έκφραση μιας ανιδιοτελούς αγάπης.
Η Πέτρα νωρίτερα έλεγε ότι στην Μαρλέν αρέσει η υποταγή. Αυτή η διάρρηξη της υποτακτικής σχέσης, λοιπόν, τι σημαίνει;
Και γιατί η Μαρλένε δεν μιλάει καθόλου σε ολόκληρη την ταινία; Κι όμως, η καλύτερη γραμμή είναι η δική της στο κλείσιμο της αυλαίας. Μου φάνηκε πως όταν χτυπούσε τα πλήκτρα στη γραφομηχανή η Μαρλέν, υπαγόρευε την πλοκή του έργου, επιφυλάσσοντας για τον αδικημένο ήρωα του παράδοξου ερωτικού τρίο -τον εαυτό της- ένα θριαμβευτικό φινάλε.
Η Πέτρα ζητάει συγχώρεση δύο φορές αντιστοίχως από τα αντικείμενα του πόθου της. Σε μια στιγμή αυτοκριτικής αναγνωρίζει την αποκτητική της στάση στον έρωτα. Και τις δυο φορές βγαίνει χαμένη. Η μόνη της ευχαρίστηση, καθώς πληρώνει με το ίδιο νόμισμα τρόπον τινά, όταν μέσω τηλεφώνου απορρίπτει την Κάριν, στο τέλος. Η Κάριν τηλεφωνεί και ακούει μια άλλη γυναικεία φωνή στο σπίτι, δεν γνωρίζει ότι είναι η μητέρα της Πέτρα στο ακουστικό. Η Πέτρα παίρνει το ακουστικό για να της μιλήσει, υπονοεί πως δεν την χρειάζεται και έχει άλλη ερωμένη πια.
Και ο εγκλεισμός; Η ταινία γυρισμένη μέσα σ' ένα δωμάτιο. Το μόνο που αλλάζει είναι οι περούκες και η περιβολή της Πέτρα. Οι περούκες, όμως, δεν αρκούν για να καλύψουν το γεγονός πως καθώς ποζάρει κάτω από το μπαρόκ πέος της τοιχογραφίας του δωματίου της, η Πέτρα, είναι ο άντρας του σπιτιού γύρω από την οποία κινούνται οι υπόλοιπες φιγούρες (στερεοτυπική σύλληψη του λεσβιασμού). Καθώς κάθε άντρας υποφέρει μόνος του, και στο τέλος επιθυμεί να αναπαυτεί, φτάνει στην ποιητική εξύμνηση του θανάτου, η οποία παραλληλίζεται με την ποιητικότητα και την αισθητική αρτιότητα του φιλμ. Η ζωή, όμως, φαίνεται να κερδίζει με τον τρόπο της - συνεχίζει να προσφέρει τις δικές της χαρές, όπως η απόρριψη της Κάριν η οποία λειτουργεί θεραπευτικά. Η ζωή δεν είναι τίποτε άλλο από μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα σε ηδονές και πόνους.
Και ο εγκλεισμός, λοιπόν; Τι θαυμάσια και σοφή αντίθεση. Από τη μια ο εγκλεισμός «μέσα» και από την άλλη οι διάλογοι για τη ζωή, την ελευθερία και μια σειρά ιδεών «έξω». Τα πικρά δάκρυα χύνονται για κάθε ιδέα που δεν έχει αντίκρισμα και αθετείται.
