Ο Βέλμος και οι εκθέσεις στο Άσυλον Τέχνης

 

Κίμων Θεοδώρου
Ο Βέλμος και οι εκθέσεις στο Άσυλον Τέχνης

εκδ. Φαρφουλάς, 2021 

[έρευνα | μελέτη]

«Σκοπός του Ασύλου Τέχνης είναι η ανάδειξη κάθε ελληνικής αξίας και κάθε ελληνικής ομορφιάς. Και επανάσταση ενάντια στο εμπόριο της τέχνης (…) δεν πάμε να κάνουμε εκθέσεις εμπορικές, μα όσο γίνεται καλλιτεχνικές (…) Αν θέλαμε τις εμπορικές, θα γινόμασταν κόλακες και δε θα βγάζαμε Φραγκέλια και δε θα πολεμούσε την καλλιτεχνική σαπίλα»

***

«Κι όμως υπάρχει εφτυχία στη ζωή, αφού υπάρχει ζωή· αφούχετε στα χέρια τ’ όπλο που σας έδωσε η ίδια η φύση, την τέχνη, που πρώτο απ’ όλα διδάσκει την αγάπη».

Νίκος Βέλμος, περιοδικό Φραγκέλιο

Η μελέτη αυτή παρουσιάζει το πρωτοποριακό Άσυλον Τέχνης, που ίδρυσε ο πολυσχιδής και ανατρεπτικός Νίκος Βέλμος στο σπίτι του, στην οδό Νικοδήμου 21, στην αθηναϊκή Πλάκα, το οποίο λειτούργησε από το 1928 έως το 1939, εκπέμποντας έναν επαναστατικό άνεμο στο πνευματικό και καλλιτεχνικό γίγνεσθαι της εποχής.

Σε ποιο ιστορικό συγκείμενο ο Βέλμος ανοίγει τη δική του αίθουσα τέχνης; Τι σήμαινε η απόρριψη της «φωτογραφικότητας» και ποιες ακόμη πεποιθήσεις καθοδήγησαν τη δράση του; Πώς έβλεπαν οι σύγχρονοί του τις εκθέσεις που οργάνωνε; Πόσο κατάφερε με τις ιδέες του να αλλάξει κάτι στην ιστορία της νεοελληνικής τέχνης;

Για πρώτη φορά γίνεται μια λεπτομερής καταγραφή στοιχείων, μέσα από έρευνα κυρίως στον μεσοπολεμικό Τύπο, που τεκμηριώνουν τη δράση του Ασύλου Τέχνης, και μας επιτρέπουν να μπούμε αμεσότερα στο κλίμα και στο όραμα των εκθέσεων που οργανώθηκαν στο εν λόγω καλλιτεχνικό καταφύγιο.

Μετά από αρκετές δεκαετίες λήθης, μόλις τα τελευταία χρόνια αναδύεται ένα ζωηρό ενδιαφέρον για τις βελμικές ημέρες και έργα. Ίσως επειδή η εν εξελίξει οικονομική, κοινωνική και αξιακή κρίση του 21ου αιώνα γεννά την ανάγκη επανεκτίμησης άλλων εποχών, αναζητώντας παρηγορία μέσα στην ιστορία.

Το βιβλίο περιλαμβάνει πλούσιο αρχειακό υλικό και συμπληρώνεται από έναν αναλυτικό κατάλογο-παράρτημα 55 σελίδων, που κατάρτισε ο συγγραφέας, ως παράρτημα του βιβλίου, για όλες τις εκθέσεις που έλαβαν χώρα στην Αθήνα μεταξύ των ετών 1927-1930. Δείτε το παράρτημα εδώ

***

Γράφτηκαν για το «Ο ΒΕΛΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΣΥΛΟΝ ΤΕΧΝΗΣ»:

«Μια ενδιαφέρουσα συμβολή στην πενιχρή βιβλιογραφία για αυτόν τον υιό της απωλείας, τον περιθωριακό και πολυτάλαντο Νίκο Βέλμο, εκδόθηκε πρόσφατα. Πρόκειται για τη μελέτη του Κίμωνα Θεοδώρου, «Ο Βέλμος και οι εκθέσεις στο Άσυλον Τέχνης» (Φαρφουλάς). Καλοδεχούμενη και χρήσιμη.

Αυτές οι ξεθωριασμένες μορφές της ιστορίας του Μεσοπολέμου, ακόμα και αν το καθ’ εαυτό έργο τους σήμερα δεν φαίνεται να παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ωστόσο, τότε με την ισχυρή προσωπικότητά τους, τη ζωντανή παρουσία και τη δράση τους, είχαν έναν σημαίνοντα και επιδραστικό ρόλο που καθόρισε στον έναν ή στον άλλο βαθμό την πορεία των συγχρόνων τους (...)»

 

Ευγένιος Δ. Ματθιόπουλος 

Καθηγητής Ιστορία της Τέχνης, Πανεπιστήμιο Κρήτης

 (ανάρτηση Facebook 7.11.2021)

- - -

«Ο Βέλμος άφησε τα τολμηρά ίχνη του στην πνευματική ζωή της μεσοπολεμικής Ελλάδας. Η εντελώς πρόσφατη έκδοση του μελετητή του Κίμωνα Θεοδώρου “Ο Βέλμος και οι εκθέσεις στο Άσυλον Τέχνης”  τον ξαναφέρνει στο προσκήνιο, ερευνώντας και συμπληρώνοντας δυσήνιο υλικό με σεβασμό (...)»

Δημήτρης Παυλόπουλος
Καθηγητής Ιστορία της Τέχνης, ΕΚΠΑ
(Άρθρο στο slpress.gr 19.11.2021)

*** 

Είκοσι βιβλία διάφορα και ιδιαίτερα

Διατρέχοντας την προσφατη και σχετικά πρόσφατη εκδοτική παραγωγή πέφτεις συχνά πάνω σε ιδιαίτερα βιβλία – μικρές μελέτες, δοκίμια, βιβλία ιδεών, παλιότερα και νεότερα που ξεχωρίζουν κυρίως για την ειδική θεματική τους ή για την πολύ προσωπική διαπραγμάτευσή τους. Παραθέτω μια επιλογή βιβλίων που συνήθως δεν μπαίνουν στα ευπώλητα, ενδιαφέρουν συχνά ένα ειδικό κοινό χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα ενδιέφεραν και άλλους αναγνώστες που ψάχνονται.

(...) Ο μεσοπολεμικός  Νίκος Βέλμος (1890-1930) ήταν ένας πολυσχιδής διανοούμενος που δεν πέρασε απαρατήρητος στην εποχή του :ηθοποιός, λογοτέχνης, ζωγράφος, εκδότης περιοδικού και ιδρυτής αίθουσας τέχνης, παρεμβατικός συνέδεσε την τέχνη με την ζωή του σε ένα ενιαίο αισθητικό/ κοινωνικό ιδεώδες.  Οι εκδόσεις Φαρφουλάς έχουν ασχοληθεί και παλιότερα με τον Βέλμο, τον βίο και τις ιδέες του και έχουν επανεκδώσει το περίφημο στην εποχή του περιοδικό «Φραγγέλιο», μία βιογραφία του και την μελέτη του για τον Χαλεπά. Ο Κ.Θ. αφιερώνει το πρώτο μέρος της δικής του μελέτης στα βιογραφικά του στοιχεία. Στο δεύτερο μέρος καταγράφει τις απόψεις του Βέλμου περί τέχνης, της σχέσης κοινωνίας-τέχνης-επανάστασης , τις αισθητικές του αναζητήσεις, τις κόντρες του με το εικαστικό κατεστημένο. Στο τελευταίο μέρος παρουσιάζει το όραμα του όπως διαμορφώθηκε στην γκαλερί του που είχε έδρα το σπίτι του και τιτλοφορείτο «Άσυλον Τέχνης». Ριζοσπάστης, αντιεξουσιαστής, «ανάποδο πνεύμα», σίγουρα τέκνο της εποχής που κυοφορούσε μεγάλες αλλαγές, ο Βέλμος παραμένει μια ενδιαφέρουσα προσωπικότητα.

 

                                                                                                               Γιάννης Μπασκόζος
www.oanagnostis.gr