Κίμων Θεοδώρου
Αρχέγονα Queer: ο Παύλος Σουάν στην Αθήνα
εκδ. Φαρφουλάς, 2026
Επίμετρο: Σαμσών Ρακάς
«Στη Νέα Υόρκη με θεωρούν φρικιό λόγω της ομορφιάς μου, αλλά στην Αθήνα
έκανα θραύση. Με ζωγράφισαν. Με σμίλεψαν. Έγραψαν για εμένα και είπαν
ότι είμαι μετενσάρκωση του Απόλλωνα!»
Paul Swan. The World Magazine, Νέα Υόρκη 1915
Ο Παύλος Σουάν μεγάλωσε στη Νεμπράσκα. Από μικρό παιδί ονειρευόταν την
Ελλάδα και τον κόσμο των μύθων της. Όταν ταξίδεψε για πρώτη φορά στην
Αθήνα τα όσα συνέβησαν διαμόρφωσαν την καλλιτεχνική του πορεία
καθοριστικά. Θα έλεγε: «Η Ακρόπολη είναι το σπίτι μου». Στις αρχές του
1911 παρουσίασε μια έκθεση ζωγραφικών έργων, στο δωμάτιο της πανσιόν
όπου έμενε, στην οδό Σταδίου. Τον παρομοίασαν με τον Απόλλωνα και τον
Λόρδο Βύρωνα. Η έκθεση αποτέλεσε προσκύνημα για τον κόσμο των γραμμάτων
και των τεχνών εκείνης της εποχής. Πολλοί θαύμασαν τα έργα του και τον
ίδιο που, μάλιστα, επιχείρησε να μιλήσει με μια δημιουργική εμμεσότητα
περί σεξουαλικότητας. Άλλωστε η σαγήνη του ομοκλασικού ερωτισμού θα
πρέπει να συνέβαλε στο να θεωρήσει την Ελλάδα πνευματική του πατρίδα. Η
Αθήνα των πολλαπλών ταυτοτήτων τον εμψύχωσε: εκτός από ζωγράφος θα γίνει
γλύπτης, χορευτής, ποιητής, ηθοποιός, νάρκισσος και εραστής της
εξιδανίκευσης στην τέχνη, εστέτ και έπειτα κοινωνικός οραματιστής, ο
«Λεονάρντο ντα Βίντσι της Αμερικής» ή ο «πιο όμορφος άντρας στον κόσμο»
σύμφωνα με τις εφημερίδες του καιρού του. Μέχρι που, μερικές δεκαετίες
αργότερα, όταν ο αρχέγονα queer πρωταγωνιστής μας είναι πια ηλικιωμένος
και λησμονημένος, τον ανακαλύπτει ο Άντι Γουόρχολ με αμφιλεγόμενες
προθέσεις: η εποχή έχει αλλάξει και η σπίθα της νεωτερικότητας έφτασε
στην πυρίτιδα.
Η παρούσα μελέτη ακολουθεί βηματισμούς πριν, κατά τη διάρκεια, και μετά
από τις αθηναϊκές ημέρες του Σουάν, με κύρια, ωστόσο, επικέντρωση σε
αυτές και τον σύγχρονο ορίζοντα υποδοχής, μέσα από πρωτογενή και
δευτερογενή έρευνα, ενώ συνάμα διακλαδώνεται σε θέματα φύλου και
ιστορίας της τέχνης.
***
Δημοσιεύματα:
Blackbook (συνέντευξη)
Lifo (επιλογές)
31/1/2026 Παρουσίαση του βιβλίου με την έναρξη κυκλοφορίας του στο finissage του Ποιητικού Κράτους
***
Πριν από την έκδοση του βιβλίου τα πρώτα ερευνητικά αποτελέσματα της μελέτης παρουσιάστηκαν το 2023 με τη μορφή lecture performance
***
Αναρτήσεις στα social media σχετικές με το βιβλίο (ενδεικτικά)
31/1/2026 Τάκης Σπετσιώτης, σκηνοθέτης, συγγραφέας:
ΠΑΥΛΟΣ ΣΟΥΑΝ : ΑΠ' ΤΟΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗ ΣΤΟΝ ΓΟΥΩΡΧΟΛ
Διαβάζω μια ενδιαφέρουσα μελέτη του Κίμωνα Θεοδώρου για τον Αμερικανό πολυτάλαντο καλλιτέχνη Πωλ Σουάν, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Φαρφουλάς. Καλαίσθητα τυπωμένη, με ασπρόμαυρη και έγχρωμη εικονογράφηση, και, προπάντων, συνθετική, πολυεπίπεδη και διεισδυτική γραφή, απολαυστική σαν ανάγνωση. Ο λίγο λησμονημένος, λίγο αμφιλεγόμενος Πωλ Σουάν (1883-1972), ήταν ζωγράφος, ποιητής, γλύπτης, χορευτής, ηθοποιός, ένας κουήρ καλλιτέχνης των αρχών του εικοστού αιώνα, και κυρίως ένας καλλιτεχνικός, ποιητικός- με την τρυφερότερη έως την πιο τυχοδιωκτική ή εωσφορική έννοια του όρου-, κοσμοπολίτης αρτίστας, που στην μελέτη γίνεται αφορμή για να εξετασθούν θέματα φύλου και σεξουαλικότητας, θεωριών και δράσεων, καλλιτεχνικών ρευμάτων στον εικοστό αιώνα κ.λ.π. Τον είχε χρησιμοποιήσει, το 1964, και ο Γκρέγκορυ Μαρκόπουλος για την ταινία του ''Τhe Illiak passion'', ενώ ο Γουώρχολ έκανε το κινηματογραφικό πορτρέτο του ''Paul Swan'',το 1965. Λάτρης του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, είχε κάνει κι ένα πέρασμα απ' την μικρή Αθήνα της μπελ επόκ, στα νιάτα του, εντυπωσιάζοντας με την ομορφιά και την ζωγραφική του. Είχα μάθει γι' αυτόν απ' την αυτοβιογραφία ''Η ζωή μου'' του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, με τον οποίο είχε συνδεθεί φιλικά, καθώς και με τον κύκλο του, λογίων και νεαρών αισθητών της εποχής. Αναφερόμενος στην αναπαράσταση της σχέσης Λαπαθιώτη- Σουάν στην ταινία ''Μετέωρο και Σκιά'' (Σουών στο βιβλίο του Λαπαθιώτη) ο Κ. Θεοδώρου σημειώνει ότι στην ταινία ''υπάρχει μια υπόνοια ότι η σχέση των δύο ανδρών είναι παραπάνω από φιλική''. Πράγματι, και με τον Σουών, όπως και με τους άλλους ήρωες της ταινίας, πολλά απ' τα πρόσωπα και περιστατικά είναι πραγματικά, όπως και άλλα είναι επινοημένα ή ''πειραγμένα'' δίκην μυθοπλασίας ή δραματουργικής οικονομίας. Πέφτοντας σε μια φράση: ''Τον Σουάν υποδύεται ο ηθοποιός Αριστοτέλης Αποσκίτης (1956-2019), ενώ τον Λαπαθιώτη ο ηθοποιός Τάκης Μόσχος (1951-2019), μ' ένα σφίξιμο στο στήθος, συνειδητοποίησα ότι και οι δύο αγαπητοί μου συνεργάτες έφυγαν την ίδια χρονιά. Πού είστε Αριστοτέλη και Τάκη, τώρα, 41 χρόνια μετά, που '' έφηβοι τους δικούς σας στίχους λένε'', μουρμουρίζω. Αλλά ο Κίμων Θεοδώρου -αν και μικρότερος ηλικιακά από μας- δεν είναι έφηβος. Είναι ένας δόκιμος και εμβριθής μελετητής.
17/3/2026 Βαγγέλης Ψαραδάκης, ποιητής, ερευνητής:
Τον Paul Swan τον ήξερα, ως απλή ονομαστική αναφορά, από τα γραφόμενα του Ναπ. Λαπαθιώτη στην Αυτοβιογραφία του. Τον συγγραφέα όμως, τον Κίμωνα Θεοδώρου, τον γνωρίζω από την προηγούμενη και εξαιρετική μελέτη του για τον Νίκο Βέλμο και τις εκθέσεις στο Άσυλον Τέχνης - τη δεύτερη γκαλερί στην Ελλάδα, προπολεμικά. Οι εκδόσεις Φαρφουλάς, με έδρα την Πάτρα, μας εκπλήσσουν συχνά.
25/3/2026 Amvrosios Gousgounis, καλλιτέχνης:
ηρθε επιτελους στα χερια μου το βιβλιο του κιμωνα θεοδωρου
«αρχεγονα queer - ο παυλος σουαν στην αθηνα» των εκδοσεων φαρφουλας που ιχνηλατει το περασμα του αμερικανου καλλιτεχνη paul swan στην αθηνα των αρχων του προηγουμενου αιωνα.
δεν ειναι μονο το ευρος των ευρηματων και η συνθεση τους που φανερωνει μια σπανια ερευνητικη δουλεια αλλα και ο τροπος που ο συγγραφεας φωτιζοντας με υποδειγματικη φροντιδα και παθος μια «αρχεγονα» queer καλλιτεχνικη φυση ουσιαστικα πλεκει μια queer γενεαλογια που φτανει στα βαθη των αιωνων
